• کدخبر: 75936
  • تاریخ انتشار خبر: ۵:۲۷ ب.ظ - شنبه ۱۳۹۷/۰۱/۴

بازار تاریخی شهرضا، بازاری منحصر‌به‌فرد برای مسافران نوروزی

در باب قدیمی‌ترین اثر تاریخی شهرضا جای بحث است اما بی‌شک بزرگ‌ترین اثر تاریخی آن مجموعه بازار بزرگ است که با مساحتی در حدود ۹۹ هزار و ۷۰۵ متر مربع در چهار خیابان اصلی شهر، چندین اثر تاریخی را در خود جای داده و خود نیز درست در مرکز شهر واقع است.

به گزارش اصفهان بیدار، در باب قدیمی‌ترین اثر تاریخی شهرضا جای بحث است اما در یک نگاه جامع بزرگ‌ترین اثر تاریخی آن، بی‌شک مجموعه بازار بزرگ است که با مساحتی در حدود ۹۹ هزار و ۷۰۵ متر مربع و بیش از ۸۰۰ متر دالان سرپوشیده و ۹ دهنه ورودی در چهار خیابان اصلی شهر، چندین اثر تاریخی مستقل از جمله مسجد جامع، شبستان مسجد جامع، کاروانسراهای تاریخی، تیمچه‌ها، سراهای تاریخی، سقاخانه‌ها، نمازخانه‌ها را در خود جای داده و خود نیز درست در مرکز شهر شهرضا واقع است.

بازار شهرضا از گوشه شرقی فلکه مرکزی شهر شروع و پس از ۱۰۰ متر به طرف مشرق به جنوب منحرف شده و پس از حدود ۲۰۰ متر چهار سوقی که یک شعبه به طرف جنوب و شعبه دیگر به طرف مشرق می‌رود و به جاده قدیمی شیراز ختم می‌شود.

عرض بازار به تفاوت از سه تا چهار متر و سقف‌ها آجری و خشتی و چوبی که روزنه‌هایی در آن تعبیه شده است، در طول بازار کاروانسراها و تیمچه‌های متعددی است که از قدیم محل انبار اجناس صادراتی و وارداتی و حجره بازرگانان است، مغازه‌های آن به طور کلی محل خرید و فروش اجناس خواروبار، پارچه، قند و چای و لوازم منزل، خرازی و تهیه کیف و کفش و مرکز خرید و فروش قالی و پشم و پوست و روغن و سایر اجناس است.

صادرات عمده آن عبارت بوده از کشمش، خشکبار، روغن، پشم، پوست، قالیچه و قالی، جاجیم، صابون، گیوه، حبوبات، کتیرا و واردات عمده آن عبارتند از، قند، چای، پارچه نخی و پشمی، مصنوعات ایلات و عشایر اطراف.

علاوه بر این وجود کارخانه‌های ریسندگی، چوب‌بری، صابون‌پزی، روغن‌گیری و عصاری، شیره‌پزی و صنایع دستی مانند پارچه‌بافی، چرم‌سازی، کفش‌سازی و ملکی‌دوزی در طول زمان در دوره‌های مختلف بر رونق بازار می‌افزوده است همچنین قالی‌بافی و چیدن رویه گیوه از کارهای ظریف و حرفه اختصاصی زنان در شهرضا محسوب می‌شده است.

*پیشینه بازار شهرضا به عهد سلجوقی باز می‌گردد

ثریا صنایعی در گفت‌وگو با خبرنگار فارس با اشاره به قدمت بازار شهرضا، اظهار کرد: در باب سن دقیق بازار تاریخی شهرضا اطلاعاتی در دست نیست اما با توجه به بعضی شواهد می‌توان حدس‌هایی زد.

وی افزود: از آن جمله کتیبه‌ای است که تاریخ ساخت مسجد جامع را با این عبارت مشخص می‌کند، «ساخت در موضع قمشه غیاث‌الدین جمشید ابرقویی فی‌السنه تسع و ثلاثین و سبع مائه» یعنی سال ۷۳۹ هجری قمری و این تاریخ با حکومت خاندان سلجوقی در ابرقو قابل مطابقت است.

 سرپرست اداره میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری شهرضا گفت: از آن‌جایی که این قدیمی‌ترین کتیبه موجود در مجموعه بازار تاریخی شهر است پس می‌توان گفت که حداقل پیشینه بازار نیز به همین تاریخ باز می‌گردد و چه بسا با توجه به پیشینه باستانی شهرضا و موقعیت طبیعی و سیاسی آن به ویژه در روزگار سلجوقیان بزرگ که اصفهان به عهد ملکشاه پایتخت سرزمین ایران و سلطنت سلجوقی شد، باز می‌گردد.

*راسته‌ها

راسته یا گذرگاه اصلی و فرعی بازار، مسیری نسبتاً طولانی است که در دو طرف آن دکان‌ها و خرده‌فروشی‌های به هم پیوسته، رو به گذر قرار گرفته‌اند. بخش‌های مرکزی و پر رفت و آمد راسته‌ها به دکان‌های خرده‌فروشی و بخش‌های کناری و پیرامونی به کارگاه پیشه‌وران و صنعت‌گران اختصاص داشته است، در دل مجموعه، بازار بزرگ در حکم راسته اصلی بازار شهرضا است که از اطراف بازارچه‌هایی به آن افزوده شده و مجموعه را کامل کرده‌اند، بازارچه حاج ربیع(کفاش‌ها)، بازارچه نخودچی بریزها، بازارچه سید علی، بازارچه گنبد سبز، بازار مسگرها موسوم به بازار نو، راسته نجارها، راسته پینه‌دوزها.

*سرها و کاروانسراها

شهرضا از قدیم‌الایام به داشتن کاروانسراهای متعدد و آباد معروف و شناخته شده بوده است، کاروانسراها و سراهای شناخته شده در بازار شهرضا عبارتند از:

کاروانسرای بزرگ جعفرخان، با فضای گسترده، اصطبل و شترخان و حجره‌های دو طبقه.

کاروانسرای حاج میرزا، در دو طبقه به سبک کردی با اصطبل و شترخان و فضای باز و انبارهای بزرگ.

کاروانسرای دانشور، انتهای بازار و مقابل تیمچه عموزادگان، تنها در آن پابرجاست و مابقی ویران شده است.

کاروانسرای سلیمان یا سرای سلیمان که در تاریخ ۲۴ اسفند ۱۳۸۳ با شماره ثبت ۱۱۵۹۴ به عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

سرای رجایی، موسم به تیمچه رجایی، سرای صالح، سرای شاه‌منصوری، سرای توکل که به عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است و هم اکنون تبدیل به انبار شده است، سرای نصیریان، سرای فخار و کاروانسرای کربلایی عبدالعظیم بگیان که کاملاً ویران شده است.

*تیمچه‌ها

در بازار شهرضا تیمچه‌ها و سراهای متعددی از قدیم‌الایام وجود داشته که البته این دو کلمه به راحتی به جای همدیگر به کار می‌روند، از آن جمله می‌توان به تیمچه سرپوشیده موسوم به تیمچه سلیم با مالکیت خصوصی و طاق تزئین شده که بسیار زیبا و در و پنجره‌های چوبی بسیار نفیس که بیشترین شباهت را با بازار وکیل شیراز از حیث تزئینات خطوط دارا است.

تیمچه روباز موسوم به تیمچه مشکی در دو طبقه با در و پنجره‌های نفیس چوبی و ایوان بلند در کنار سرای شاه‌منصوری واقع شده و در تاریخ ۲۳ شهریور ۱۳۸۲ با شماره ثبت ۱۰۲۴۰ به عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده هر چند مالکیت خصوصی دارد و دخل و تصرف‌هایی در اصل بنا دیده شده است.

تیمچه قیام که ویران شده ولی سنگ بنای آن موجود است و سال ۱۳۳۱ شمسی را نشان می‌دهد.

تیمچه عموزادگان که چون متعلق به عموزادگانی از خاندان میربد بوده به تیمچه میربد و چون هم اکنون در تملک خاندان متقی است به تیمچه متقی معروف است و در تاریخ ۲۳ شهریور ۱۳۸۲ با شماره ثبت ۱۰۲۴۴ به عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

*چهارسو/چارسوق

محل تقاطع دو راسته اصلی، مرکز تجاری ممتازی را پدید می‌آورد که چارسو یا چارسوق نامیده می‌شود.چارسوق بازار شهرضا در زمینه هشت و با گنبدی با قوس بیز از نوع کند پوشیده شده و با آجرکاری به شیوه رج چین افقی تزئین شده است. در هر یک از اضلاع به صورت یک در میان حجرات و ورودی‌های بازار قرار دارند. چهار نورگیر مشبک آجری در میانه گنبد نور فضا را تأمین می‌کند.

*مساجد و نمازخانه‌ها

مسجد جامع و شبستان، به تقریب از آثار سلجوقیان است و جزو آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

حسینیه سادات، یک نمازخانه کوچک در راسته بازار نخودچی بریزها دارد، قدمت آن به اوایل دوران قاجار باز می‌گردد و جزو یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

مسجد بازار، که مربوط به دوره قاجار است و در راسته بازار مرکزی جنب حمام بازار واقع شده و جزو یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

حسینیه سنگ‌تراش‌های بازار، امروزه چیزی از ساختمان قدیمی آن به جا نمانده است ولی مکان ساختمان فعلی یک سالن کوچک و ساده است درست بر ویرانه بنای قدیمی گذاشته شده است.

حمام بازار، مربوط به اوایل دوره قاجار است و بین راسته بازار بزرگ و باغملی واقع شده، شامل دو قسمت زنانه و مردانه می‌شده است که قسمت زنانه به کلی تخریب شده تا پارکینگ پاساژ نوساز امام رضا(ع) شود و قسمت مردانه به زورخانه تغییر کاربری داده شده ولی میراث فرهنگی به خاطر شخصی بودن این اقدامات مانع ادامه فعالیت در آن شده است این اثر جزو یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

*بازار شهرضا در چند مرحله به تکوین رسیده است

شهاب الدین سمنان، کارشناس ارشد تارخ اسلام در گفت‌وگو با خبرنگار فارس، گفت: بازار تاریخی شهرضا از لحاظ وسعت و رونق و تنوع فضاها در گذر زمان و به مرور دچار تغییراتی شده و به عبارتی بهتر در چند مرحله به تکوین رسیده است.

وی افزود: اگر قدیمی‌ترین هسته آن را مربوط به روزگار سلجوقی و شاید ایلخانی بدانیم، بخش‌های متعددی از این مجموعه تاریخی مربوط به روزگار پسا ایلخانی چون آل مظفر، صفوی، زند، قاجار و پهلوی است که بیشتر این فضاها فاقد کتیبه و دیوارنوشت است و این از یک سو سبب ویرانی و تخریب و از سوی دیگر سبب گمراهی محققان و مسؤولان در تاریخ‌گذاری علمی شده است، نگاهی به شکل و سایز آجرها و تفاوت در تزئینات بنایی و نمایی در نقاط مختلف مؤید این سخن است.

این بازار یکی از مکان‌های دیدنی در ایام نوروز در شهرضا است که مسافران بسیاری را به خود جذب می‌کند، بازار تاریخی شهرضا برای مسافران بسیار جذاب و تاریخی است.

انتهای پیام/فارس

درج دیدگاه

آخرین اخبار